کاتی ئازاد لە ئەفغانستان

کاتی ئازادی ئەفغانی وەرزش (ورزش)، خۆشی و پشوودان (تفریح)، کۆبوونەوەی کولتووری وەک بۆنەی شیعریی موشاعیرە، مۆسیقای ڕەباب، بوزکەشی، چالاکیی خێزان، کاری داهێنەرانە، شوێنی گونجاو بۆ منداڵان و گەشتی ناوخۆیی دەگرێتەوە. لە ئەفغانستاندا هیچ خشتەی ڕووداو یان بنکەدراوەی نرخی جێی متمانەی سەرتاسەری وڵات نییە؛ بۆیە کاتی کردنەوە، بلیتی چوونەژوورەوە، بەردەستبوون و مۆڵەت بە پێشکەشکار، پارێزگا و دۆخی ئاسایش جیاوازە. وەرزشی فەرمی پەیوەندی بە بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئۆڵۆمپیکی، پەروەردەی جەستەیی و وەرزشی دژەئەمەلی، ئۆفیسە پارێزگاییەکان و ئەنجومەنەکانی وەرزشەوە هەیە. توێژینەوەکان 59 ئەنجومەنی وەرزشی دەستنیشان دەکەن کە 51ی تۆمارکراون. یانە، وەرزشگا، یانەی وەرزشی ناوەوە، مەلەوانگە و ڕاهێنەران ڕەنگە تۆمارکردن یان مۆڵەتیان پێویست بێت. کرێ بڵاوکراوەکان بریتین لە AFN 500–10,000 بۆ مۆڵەتی سەرەتایی یانە، AFN 250–5,000 بۆ نوێکردنەوەی ساڵانە، AFN 500 لە ساڵێکدا بۆ مۆڵەتی ڕاهێنەر و کرێی ناسنامەی وەرزشکار AFN 70 بۆ وەرزشکارانی تیمی نیشتمانی یان AFN 50 لە ساڵێکدا بۆ وەرزشکارانی یانە. ئەنجومەنی پەیوەندیدار و ئۆفیسی پارێزگا دەستگەیشتنی ڕاستەقینە دیاری دەکەن. وەرزشی گشتی بۆ ژنان و کچان، لەوانە یانەی وەرزشی ناوەوە، پارک و گەرماوە گشتییەکان، قەدەغەیە یان بە گشتی ڕێی پێناکرێت، هەرچەندە جێبەجێکردن بەپێی پارێزگا جیاوازە. ژنان لە گشتییەکاندا ڕووبەڕووی یاسای داپۆشینی تەواوی جەستە و ڕووخسار دەبنەوە، لە کاتێکدا چاوەڕوانی دەکرێت پیاوانیش بە شێوەیەکی مامناوەند جلوبەرگ لەبەر بکەن. ئۆفیسی دەرەوە، هاوبەشەکانی کۆمەڵگە و گەشت (FCDO)ی بەریتانیا ڕاوێژ دەکات کە ژنان بۆ گەشتی زیاتر لە 72 کیلۆمەتر لەگەڵ مێرد، باوک یان برا وەک مەحرەم بگەڕێن. کاتی ئازادی کولتووری سەردانی مۆزەخانەی نیشتمانی لە کابول، کۆبوونەوەی شیعر، نەریتەکانی ڕەباب، جەژنی نوڕۆز و یەلدا/چلە و چالاکییە کۆمەڵایەتییە ناوخۆییەکانی دیکە دەگرێتەوە. مۆزەخانەی نیشتمانی لە ڕووداوێکی کولتووریی 2025دا چالاک بوو و شوێنەوارێکی زیاتر لە 5,000 ساڵی هەیە. ڕووداوە گشتییەکان لە ژێر یاساکانی وەزارەتی بانگەوازکردن بۆ چاکە و ڕێگریکردن لە خراپەی دژەئەمەلی کار دەکەن. مۆسیقا و فیلمە دژبە شەریعەت، وێنەی زیندەوەر و دەنگ یان نوێنەرایەتیی ژنان ڕەنگە ڕووبەڕووی سنوور ببنەوە، بۆیە نابێت ئازادیی گشتی بۆ خۆشی و گەیاندن گریمانە بکرێت. شوێنەکان بۆ منداڵانی گونجاو کە UNICEF و هاوبەشانی جێبەجێکردن بەڕێوەیان دەبەن، یاری، وێنەکێشان، یاریی ناوخۆیی، نەعت، چالاکیی کۆمەڵایەتی و پاڵپشتیی دەروونی-کۆمەڵایەتی دابین دەکەن، بە تایبەتی لە دۆخی قەیران و ئاوارەییدا. ئەمانە هەڵبژاردەیەکی کرداریی بازرگانی‌نەکراون، نەک خزمەتگوزارییەکی سەرتاسەری وڵات؛ بە گشتی کرێی نیشتمانییان نییە. دەستگەیشتن بە هاوبەشی ناوخۆیی پەیوەستە. لە کەنەڕ لە 2025دا، زیاتر لە 13,500 منداڵ و چاودێر لە چالاکیی خۆشی یان دەروونی-کۆمەڵایەتی بەشدار بوون، لە کاتێکدا زیاتر لە 2,300 منداڵی لاواز یارمەتیی بەڕێوەبردنی کەیس یان ڕەوانەکردنیان وەرگرت. گەشتی کاتی ئازاد دەتوانێت پارکی نیشتمانیی باند-ی ئەمیر، دەشتی بامیان، منارەی جام و باغی بابەر بگرێتەوە. کۆمپانیای گەشتوگوزار پێویستی بە مۆڵەتێک هەیە کە AFN 30,000 تێچووە، لەگەڵ کرێی زیادەی AFN 10,000 بۆ گەشتی ئایینی، پزیشکی یان پەروەردەیی؛ کرێی پەسەندکردنی ڕێنیشاندەر بڵاو نەکراوەتەوە. گروپی بیانی پێویستی بە نامەی ناساندن هەیە کە ناسنامە، پاسپۆرت، نەتەوە، مەبەست، ڕێڕەو، بەرواری گەشت، شوێنی مانەوە، ڕێنیشاندەر و زانیاریی پەیوەندیی فریاکەوتنی لەخۆ بگرێت. بەڕێوەبەرایەتیی گەشتوگوزار داواکارییەکە پشکنین دەکات پێش هاوئاهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتیی زانیاری و کولتووریی پارێزگا و دامەزراوەکانی ئاسایش. گەشت و چالاکیی گشتیی کاتی ئازاد مەترسیی گەورەیان هەیە. FCDOی بەریتانیا ڕاوێژ بە دوورکەوتنەوە لە هەموو گەشتێک بۆ ئەفغانستان دەکات و وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ئاستی 4، «مەگەڕێ»، بۆ دیاری دەکات بە هۆی ئاژاوە، تاوان، تیرۆریزم، دەستبەسەرکردنی دژەیاسایی، ڕفاندن، کارەساتی سروشتی و سنووری دامەزراوە تەندروستییەکان. لە هێرشێکی 2024دا بۆ سەر گەشتی ڕێنیشاندراو لە بامیان، سێ گەشتیاری ئیسپانی کوژران. ڕێگا و سنوورەکان هێشتا مەترسیی بەرزیان هەیە و گەشتی ڕێکخراو مەترسییەکان لانا‌بات. لە ڕەمەزاندا، خواردن، خواردنەوە، جگەرەکێشان و جوینەوەی کێو لە ڕۆژدا قەدەغەیە و دەبێت لە مۆسیقای بەرز یان سەما دوور بکەونەوە. ئەلکۆل، ماددەی هۆشبەر و گۆشتی بەراز قەدەغەن. وێنەگرتن لە خەڵک بەبێ ڕەزامەندی، بیناکانی حکومەت یان سەربازی، کۆشک و خاڵەکانی پشکنین ڕەنگە قەدەغە یان مەترسیدار بێت. خزمەتگوزاریی مۆبایل و ئینتەرنێت ڕەنگە پچڕێنرێت، و دەستگەیشتن بە کارت و پارەی نەقدی بیانی باوەڕپێکراو نییە. وێنەی نیشتمانیی بەردەست لە 7ی سێپتەمبەری 2026 پشکنراوە، بەڵام بارودۆخی کاتی ئازاد لە ناوخۆدا دەتوانێت خێرا بگۆڕێت.