افغانستان وچ محنت قانون

رسمی قانونی ڈھانچہ محنت قانون نمبر 35 از 2007، سرکاری گزٹ نمبر 914 اے۔ ایہ وزارتاں تے سرکاری اداریاں، مشترکہ تے نجی اداریاں، خودمختار کمیشن، مقامی تے غیر ملکی غیر سرکاری اداریاں دے کارکنان تے عام طور تے فوج، پولیس تے قومی سلامتی شعبے دے انتظامی عملے تے لاگو اے، اگرچہ خاص ضابطے لاگو تھی سڳدے ہِن۔ غیر ملکی کارکن عام طور تے ورک پرمٹ یا تعارفی خط منگدے ہِن تے غیر ملکی شہریاں دے وکھرے ضابطے اپناؤندے ہِن۔ نجی روزگار ایجنسیاں نوں محنت تے سماجی امور وزارت (MoLSA) دی منظوری چاہیدی اے۔ غیر رسمی دیہاڑی تے عارضی کم تے عملی تحفظ کمزور ہوندا اے یا مؤثر دائرۂ کار توں ٻاہر تھی سڳدا اے۔ لکھا ملازمت معاہدہ مقررہ یا غیر مقررہ مدت لئی تھی سڳدا اے۔ ایندے وچ قانونی بنیاد، کم یا پیشہ، اجرت تے الاؤنس، اوقاتِ کار، چھٹی، کم دی تھاں یا تنظیمی شعبہ، دستخط دی تاریخ تے مدت درج ہووݨ چاہیدی اے۔ مالک، کارکن تے MoLSA کوں وکھ وکھ نقل ملدی اے۔ مقررہ مدت دا معاہدہ عام طور تے اک سال رہندا اے؛ باہمی رضامندی نال مدت ودھ سڳدی اے، تے جے میعاد پوری تھیوݨ توں اک مہینے اندر کوئی پاسہ قدم نہ چُکے تاں معاہدہ اوہناں شرطاں تے جاری رہ سڳدا اے۔ آزمائشی مدت ودھ توں ودھ تین مہینے تھی سڳدی اے، تے 18 سال توں گھٹ کارکن قانونی نمائندے راہیں دستخط کریندا اے۔ معاہدے وچ تبدیلی لئی باہمی رضامندی ضروری اے تے محنت قانون توں گھٹ تحفظ نئیں دتا ونڄ سڳدا۔ عام کم دا اوسط وقت ہفتے وچ ودھ توں ودھ 40 گھنٹے اے۔ نماز یا کھانے دا اک گھنٹے دا وقفہ کم دے وقت وچ شامل کائنی، تے جمعہ ہفتہ وار چھٹی اے۔ 15 توں 18 سال دے کارکن، حاملہ کارکن تے زیرِ زمین یا نقصان دہ کم کرݨ والیاں لئی گھٹ حد مقرر اے۔ دسی گئی حد 15 توں 18 سال دے کارکن تے حاملہ کارکن لئی ہفتے دے 35 گھنٹے، تے زیرِ زمین یا صحت لئی نقصان دہ کم لئی 30 گھنٹے اے۔ اوورٹائم دا معاوضہ عام گھنٹہ وار نرخ توں 25 فیصد ودھ تے ہفتہ وار چھٹی یا سرکاری چھٹی تے 50 فیصد ودھ اے۔ سرکاری چھٹی دے دن کم لئی رضامندی، مالک دی منظوری تے فوری یا مسلسل سروس دی اہل وجہ ضروری اے۔ سالانہ معاوضہ والی تفریحی چھٹی عام طور تے 20 دن، 18 سال توں گھٹ کارکن لئی 25 دن، تے زیرِ زمین یا نقصان دہ کم لئی 30 دن اے۔ کارکن عام طور تے 11 مہینے بعد سالانہ چھٹی دا اہل تھیندا اے۔ فوری چھٹی سال وچ 10 دن تک، تے بیماری دی چھٹی سال وچ 20 دن تک تھی سڳدی اے؛ بیماری دے لگاتار پنج دن توں بعد طبی سرٹیفکیٹ ضروری اے۔ معاوضہ والی زچگی چھٹی 90 دن اے، غیر معمولی پیدائش یا جڑواں بچیاں تے 15 دن اضافی۔ حج دی چھٹی اک واری 45 دن تک تھی سڳدی اے۔ ورتی نہ گئی تفریحی چھٹی دی تناسبی ادائیگی تھیندی اے۔ مالکا‌ن چھٹی دا شیڈول تیار کریندے ہِن، جݙاں جو موسمی کارکن متناسب حق حاصل کر سڳدے ہِن۔ اجرت معاہدے یا تقرری دی تاریخ توں شروع تھیندی اے تے ماہانہ، ہر 15 دن، ہفتہ وار یا فی ٹکڑا کم مطابق ادا تھی سڳدی اے۔ نجی تے غیر سرکاری مالکا‌ن کارکن نال اجرت طے کریندے ہِن، پر محنت قانون مطابق رقم سرکاری ملازماں لئی لاگو گھٹ توں گھٹ اجرت توں تھلے نئیں تھی سڳدی۔ دیکھی گئی بنیادی شہادت وچ موجودہ افغان افغانی رقم دی تصدیق نئیں تھی سڳی، ایس لئی کوئی قابلِ بھروسا رقم فرض نہ کرو۔ اجرتی امتیاز ممنوع اے، تے خوراک الاؤنس یا ٻئے اضافے لاگو تھی سڳدے ہِن۔ جے دو ہفتیاں اندر متبادل چھٹی نہ دتی ونڄے تاں سرکاری چھٹی دے دن کم دی اجرت عام نرخ توں دگنی اے۔ اہل کم رکݨ دے دوران درج ادائیگی پہلے دو مہینیاں لئی 100 فیصد تے تیجے تے چوتھے مہینے 50 فیصد اے، موسمی تے دیہاڑی کم دے استثنا نال۔ سماجی تحفظ دے ضابطے معذوری، موت تے ریٹائرمنٹ دے بندوبست شامل کریندے ہِن، پر عملی رسائی بکھری ہوئی اے۔ محنت قانون بھرتی، اجرت تے الاؤنس، پیشہ، تربیت تے سماجی تحفظ وچ امتیاز ممنوع کریندا اے۔ مالکا‌ن دے پیشہ ورانہ صحت تے حفاظت دے فرضاں وچ حفاظتی سامان، ابتدائی طبی امداد، علاج، ٹرانسپورٹ تے کم نال متعلق نقصان دے طبی خرچے شامل ہِن۔ واقعے دی اطلاع تین دن اندر MoLSA کوں دینی چاہیدی اے۔ صحت عامہ دی وزارت تے MoLSA پیشہ ورانہ بیماریاں تے نقصان دہ کم دیاں قسماں شناخت کریندے ہِن۔ عورتاں تے نوجوان کارکن جسمانی طور تے بھاری، صحت لئی نقصان دہ تے زیرِ زمین کم توں محدود ہِن، تے 18 سال توں گھٹ بچیاں لئی خطرناک کم ممنوع اے۔ ڈھانچہ 244 نقصان دہ پیشے تے بچوں دی مشقت دیاں 31 بدترین قسماں شناخت کریندا اے، جِنہاں وچ کان کنی، اینٹاں بݨاوݨ، کیمیائی کم، اُچائی تے کم، خطرناک ٹرانسپورٹ، بھیک منگݨ تے قرضی مشقت شامل ہِن۔ 2024 دے محنت اندازے مطابق 5 توں 14 سال دے 22 فیصد بچے کم کریندے ہن، تے 15 توں 17 سال دے 3.4 فیصد نقصان دہ کم وچ ہن۔ رسمی عدم امتیاز دے ضابطے عورتاں دی کم تک شدید عملی پابندیاں نال نال موجود ہِن۔ پابندیاں زیادہ تر نوکریاں تے اثرانداز ہوندیاں ہِن، 2022 وچ متعارف کرایا این جی او روزگار پابندی تے 2023 وچ اقوامِ متحدہ دے کم دیاں پابندیاں شامل ہِن، تے 2024 دے PVPV ڈھانچے تحت ملک گیر رسائی دیاں ہور پابندیاں آئیاں۔ قانونی متن تے حقیقت وچ نوکری حاصل یا برقرار رکھݨ دی صلاحیت نوں اک نہ سمجھو۔ غیر رسمی کارکن، عورتاں تے ٻال مؤثر تحفظ تک خاص طور تے محدود رسائی رکھ سڳدے ہِن۔ کارکن تے مالکا‌ن سماجی تنظیماں دے طور تے اپنی مرضی نال یونین بݨا سڳدے ہِن، تے ملازماں دا شامل تھیوݨ دا درج حق اے۔ سرکاری یا سیاسی فنڈنگ ممنوع اے۔ ہائی لیبر کونسل محنت دے فیصلےآں دا سب توں اعلیٰ ادارہ اے۔ 2025 وچ منظور MoLSA ہدایتاں محنت مسئلے تے کارکن حقاں دی سیکرٹریٹ دا بندوبست کریندیاں ہِن، جیہندے وچ افغانستان ایمپلائز نیشنل یونین، یونیناں، نجی روزگار ایجنسیاں، چیمبر، زراعت تے مویشی گروپ، تے دستکاراں ورگے اداریاں دی شرکت اے۔ افغانستان نے ILO کنونشن C100، C105، C111، C138 تے C182 منظور کیتے ہِن، پر C087، C098 یا C029 نئیں۔ دیکھی گئی شہادت اجتماعی گفت و شنید یا ہڑتال دے طریقے واضح طور تے ثابت نئیں کریندی، تے عملی یونین آزادی محدود اے۔ محنت تنازعہ پہلے مالک تے کارکن وچ براہِ راست گل بات نال شروع تھی سڳدا اے۔ رسمی معاملہ تنظیمی محنت تنازعہ حل کمیشن، کم نال متعلق تنازعہ حل ہائی کمیشن تے مجاز عدالت تک ونڄ سڳدا اے۔ تادیبی شکایت تنظیمی کمیشن، مرکزی تنازعہ حل کمیشن تے فیر عدالت تک ونڄ سڳدی اے۔ غیر قانونی برطرفی بعد بحالی ممکن تھی سڳدی اے۔ MoLSA معائنہ تے شکایت خدمتاں متوازی انتظامی ذریعہ مہیا کریندیاں ہِن۔ 2024 دے پہلے چھ مہینیاں وچ 462 کارکن شکایتاں حل تھیوݨ دی اطلاع ہئی؛ 2026 رپورٹ وچ 50 درخواستاں، 45 نمٹائے کیس تے 292 کارکنان دے حق بحال تھیوݨ درج ہا۔ دیکھی گئی مواد وچ قانونی درخواست دی آخری تاریخ، عام فیس، ثالثی طریقہ یا معیاری مدت ثابت نئیں تھی۔ ملازمت باہمی رضامندی، مقررہ مدت پوری تھیوݨ، ریٹائرمنٹ، موت، کام توں معذور تھیوݨ، چھ مہینے توں ودھ کم رکݨ، ادارہ بند تھیوݨ یا عملہ گھٹاوݨ، کم روکݨ والی حتمی سزا، بار بار خلاف ورزی تے تنبیہ، تبادلے توں انکار یا ناکام آزمائشی مدت نال ختم تھی سڳدی اے۔ برطرفی توں پہلے جتھاں ممکن ہووے مالک کوں کارکن کوں ملدا جلدا کم دینا چاہیدا اے۔ غیر مقررہ مدت دا کارکن عام طور تے اک مہینے دا تحریری نوٹس دیندا اے، تے دیکھی گئی شہادت عام نوٹس دی جگہ رقم دے ادائیگی دا ضابطہ ثابت نئیں کریندی۔ تنظیم بند تھیوݨ توں سواء معاوضہ والی چھٹی نوکری منتقل، ختم یا چھڈݨ لئی استعمال نئیں تھی سڳدی۔ گروہی برطرفی لئی MoLSA دی منظوری تے لمبے تعطل بعد بندش لئی MoLSA کوں تین مہینے دا نوٹس چاہیدا اے۔ محنت قانون تے تقابلی مواد وچ دسی گئی اختتامی ادائیگی، اک سال سروس بعد اک مہینہ، اک توں پنج سال بعد دو، پنج توں دس سال بعد چار، تے دس سال توں ودھ بعد چھ مہینے اے؛ مقامی درست عبارت پکی کرو۔ غیر قانونی برطرفی نال بحالی تے آخری چھ مہینیاں دی اوسط مطابق برطرفی مدت دی اجرت تے فائدے مل سڳدے ہِن۔ MoLSA اندر محنت معائنہ تے رہنمائی ڈائریکٹوریٹ مرکز تے صوبیاں وچ معاہدے، اوقاتِ کار، اجرت، حفاظت، چھٹی، نظم و ضبط، تنازعے تے ورک پرمٹ دی نگرانی کریندا اے۔ MoLSA نے 2025 دی پہلی سہ ماہی وچ 118 اداریاں دے معائنے دی اطلاع دتی، جِنہاں وچ 8,485 افغان کارکن تے پرمٹ معاملے لئی ریفر کیتے 43 غیر ملکی کارکن شامل ہن؛ 2026 رپورٹ وچ 470 سرکاری تے غیر سرکاری اداریاں دے معائنے درج ہن۔ کارکن، تربیت حاصل کرݨ والے تے مالکا‌ن شکایت سروس ورت سڳدے ہِن، پر نفاذ دی گنجائش، غیر جانبداری تے ذاتی تحفظ مختلف تھی سڳدے ہِن۔ شکایت یا پرمٹ لئی عام فیس، قانونی آخری تاریخ یا معیاری کارروائی وقت دا قابلِ بھروسا ثبوت نئیں لبھیا۔ ایس لئی قانونی حق دا عملی اثر روزگار دی قسم، کاغذات، ذمہ دار ادارے، مقامی رسائی تے طریقہ ورتݨ دی سلامتی تے منحصر اے۔