یاسای کۆچکردن لە ئەفغانستان

ئەفغانستان جیاوازی دەکات، لەوانە، لە نێوان ڤیزای چوونەژوورەوە، بازرگانی، خزمەتگوزاری، خوێندکار، میوان، تێپەڕین، نیشتەجێبوون و کار. داواکارییەکان زۆرجار لە ڕێگەی باڵیۆزخانە یان کونسوڵخانەی ئەفغانی ئەنجام دەدرێن؛ فۆڕمی ئۆنلاین یان ڤیزای ئەلیکترۆنی تەنها ئەگەر بۆ داواکارییەکە چالاک کرابێت بەردەستە. نوێنەرایەتیی دیپلۆماسی زۆرجار ڕەسەنی پاسپۆرت، فۆڕم، دوو وێنەی پاسپۆرت بە قەبارەی 5 × 4 سانتیمەتر، بەڵگەی پارەدان و بەڵگەنامەی دیکە داوا دەکات. بە گشتی پاسپۆرت دەبێت لانیکەم شەش مانگ بەردەوام بێت و لاپەڕەی بەتاڵی تێدا بێت، بەڵام نوێنەرایەتیی دیاریکراو ڕەنگە مەرجی زیادە دابنێت. ڤیزای چوونەژوورەوە زۆرجار بانگهێشتێک لە کۆمپانیا یان دامەزراوەیەکی چالاک و مۆڵەتپێدراو لە ئەفغانستان، لەگەڵ نامەی فەرمی و پەسەندکردنی وەزارەتی کاروباری دەرەوە پێویست دەکات. زۆرجار سێ مانگ بەردەوامە و ڕێگە بە مانەوەی یەک مانگ دەدات؛ کرێی بڵاوکراوە 100 دۆلاری ئەمریکییە. بە پێی کەیس، ڤیزای بازرگانی ڕەنگە لە یەک مانگ تا سێ ساڵ بەردەوام بێت و بەپێی زانیاریی بڵاوکراوە 40 تا 300 دۆلاری ئەمریکی تێچوو بێت. بۆ ڤیزای خوێندکار، دەسەڵاتی بەرپرسیار زۆرجار ڕێککەوتنێک لەگەڵ زانکۆیەکی ناسراو و بەڵگەنامەی خوێندن پێویست دەکات؛ کرێکە لە 40 تا 100 دۆلارە. ڤیزای ئەلیکترۆنی زۆرجار بۆ یەک جار چوونەژوورەوەیە، تا سێ مانگ بەردەوامی هەیە و مانەوەی 30 ڕۆژ ڕێگەپێدراوە. ڤیزای نیشتەجێبوون پۆلێکی فەرمییە بۆ مانەوەیەکی درێژتر یان دواتر، پاش ڤیزای خزمەتگوزاری، بازرگانی، چوونەژوورەوە، خوێندکار یان ئەندامی هێزی دەریایی. داوای درێژکردنەوە دەتوانرێت لە ڕێگەی بەڕێوەبەرایەتیی کونسوڵگەریی وەزارەتی کاروباری دەرەوە لە کابولەوە بکرێت. بەڵام ڤیزای نیشتەجێبوون بە شێوەی خۆکار مۆڵەتی کار، یەکخستنی خێزان یان نیشتەجێبوونی هەمیشەیی نادات. ڕێکاری جیاواز بۆ ڤیزای کار و مۆڵەتی کار بۆ کارمەندی بیانی هەیە؛ وەزارەتی کار ئەمانە لەگەڵ وەزارەتی کاروباری دەرەوە و ناوخۆ ڕێکدەخات. لەوانەیە نامەی کارخواز یان دامەزراوە، پەسەندکردن یان نامەیەک لە وەزارەتی کاروباری دەرەوە، پاسپۆرت و بە پێی نوێنەرایەتی، دەستەواژەی بانکی پێویست بێت. مەبەست لە مەرجە بڵاوکراوەکان ڕێگریکردنە لە کارکردن بە ڤیزای گەشتیاری. ڕەنگە جیاوازییەک بۆ خاوەن پاسپۆرتی بیانیی ڕەچەڵەکی ئەفغانی بگونجێت. وەزارەتی کاروباری دەرەوە ئاماژە بە چوونەژوورەوەی بێ ڤیزا دەکات ئەگەر شوێنی لەدایکبوون ئەفغانستان بێت یان کەسەکە کارتی ناسنامەی ئەفغانی (Tazkira)، پاسپۆرتی ئەفغانی یان بەڵگەنامەی ناسنامەیی دەرکراو لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی دیپلۆماسیی ئەفغانی پێشکەش بکات. ئەم چوونەژوورەوە بە شێوەی خۆکار هاووڵاتیبوونی ئەفغانی یان مافی هەمیشەییی نیشتەجێبوون دامەزرێنێت. هاووڵاتیی پێشووی ئەفغان کە هاووڵاتیبوونی ڕەت کردووەتەوە، زۆرجار بۆ مەبەستی چوونەژوورەوە وەک بیانی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. ڕێگایەکی نیشتمانی و بە گشتی بڵاوکراوە بۆ یەکخستنی خێزان وەک دۆخی نیشتەجێبوون دیاری نەکراوە. نوێنەرایەتییە تاکەکەسییەکان هەندێک جار چارەسەری کرداری پێشکەش دەکەن؛ بۆ نموونە، نوێنەرایەتیی دیپلۆماسی لە ئەبووزەبی ئاماژە بە ڤیزای خێزان دەکات کە یەک مانگ تا یەک ساڵ بەردەوامە، چوونەژوورەوەی فرەجار ڕێگەپێدراوە و کرێی 10 دۆلارە. ڕەنگە کارتی ناسنامە یان بڕوانامەی هاوسەرگیری و دەستەواژەی بانکی پێویست بێت. هاوسەری بیانیی هاووڵاتییەکی ئەفغانی دەتوانێت دوای هاوسەرگیری بەپێی یاسای ئیسلامی داوای هاووڵاتیبوون بکات، بەبێ پابەندبوون بە ماوەی نیشتەجێبوونی زیاتر لە پێنج ساڵ کە لە یاساکەدا هاتووە. ئەم داواکارییەش بە شێوەی خۆکار مافی نیشتەجێبوون نادات. بۆ پاراستنی پەنابەران و داواکارانی پەنابەری، هاوتایەکی سەلمێنراوی دەوڵەتی بۆ دەسەڵاتی پەنابەری نییە. ئەفغانستان لە ئابی 2005ەوە لایەنی کۆنڤانسیۆنی پەنابەرانی 1951 و پڕۆتۆکۆلی 1967ە، بەڵام بەپێی دۆخی توێژینەوەکە یاسای نیشتمانیی پەنابەری هێشتا پڕۆژە بوو. ئاژانسی پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNHCR) تۆمارکردنی کرداریی داواکاران و پەنابەرانی بیانی لە ئەفغانستان ئەنجام دەدات، نەک وەک دەسەڵاتی پەنابەریی دەوڵەت. تۆمارکردن لە ڕێگەی ڕێکاری پەیوەندیی ئێستا ئەنجام دەدرێت؛ کاتی پێشوازیی بڵاوکراوە لە کابول دووشەممە و چوارشەممە لە 8:30 تا 12:30 لە کۆمپاوندی ICON (شوێنی فەرمیی پێشوازی)یە. خزمەتگوزارییەکانی UNHCR بێ‌بەرامبەرن، بەڵام نە چوونەدەرەوە و نە هەڵگرتن بە دڵنیایی مسۆگەر ناکەن. دەستگەیشتن بە پاراستن، پەروەردە و هەلی کار سنووردارە، و بەڵگەنامەکانی UNHCR لەلایەن دەسەڵاتدارانی دژەئەمەلی تەنها بەپێی کەیس ناسراون. مۆڵەتی جیاواز و بڵاوکراوەی گشتی بۆ نیشتەجێبوونی هەمیشەیی ئێستا نییە. ڤیزای نیشتەجێبوون کاتییە و نابێت لەگەڵ هاووڵاتیبوون یەکسان بگیرێت. یاسای هاووڵاتیبوونی ئەمارەتی ئیسلامیی ئەفغانستانی 2000 بە گشتی داوا دەکات داواکارانی بیانی لانیکەم 18 ساڵیان هەبێت، داواکاری پێشکەش بکەن، زیاتر لە پێنج ساڵ نیشتەجێ بووبن و لە ماوەی نیشتەجێبووندا تۆماری تاوانیان نەبێت. یاساکە جیاکارییەک لەسەر بنەمای نەتەوە، زمان، ڕەگەز یان ئاستی خوێندن دیاری ناکات. هاووڵاتیبوونی دووانە بە یاسا ڕێگەپێدراو نییە. داواکارییەکان لە ڕێگەی وەزارەتی کاروباری دەرەوە ئەنجام دەدرێن؛ فۆڕمی داواکاریی هاووڵاتیبوون (Engate) ڕەنگە شایەتی ناسنامە پێویست بکات. کۆمیسیۆنی بەرپرسیار دادگای باڵا، وەزارەتی داد، وەزارەتی کاروباری دەرەوە، وەزارەتی ناوخۆ و بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی هەواڵگری لەخۆدەگرێت. هاووڵاتیبوونی کۆتایی بە فەرمانی ئەمیرالمؤمنین (ناونیشانی سەرکردەی باڵا) دەدرێت. وەزارەتی کاروباری دەرەوە یان نوێنەرایەتیی دیپلۆماسیی بەرپرسیار بڕیار لەسەر دەرکردن و درێژکردنەوەی ڤیزا دەدات. ماوەیەکی سکاڵای نیشتمانیی ئێستا و بڵاوکراوەی گشتی، ڕێکاری نیشتمانیی تانەدان یان ماوەی پرۆسێسکردنی جێگیر پشتڕاست نەکراوەتەوە. لە کردەوەدا، داواکار دەتوانێت لە نوێنەرایەتیی دەرکەر یان وەزارەتی کاروباری دەرەوە بپرسێت و ڕاوێژی یاسایی تایبەت بە کەیس وەربگرێت؛ ئەمە بە مانای پشکنینەوەی خۆکاریی دادگایی نییە. UNHCR ڕاوێژی یاساییی بێ‌بەرامبەر لە کابول، هێرات، پەکتیکا، پەکتیا، خوست، غەزنی و کندوز بۆ پەنابەران، داواکارانی پەنابەری و هەندێک ئاوارە و گەڕاوەی ناوخۆیی پێشکەش دەکات. کاتی پرۆسێسکردن، لەوانەی دیکە، بە چاوەڕوانیی نۆرە، پەسەندکردن و پشکنینی ئاسایش یان کارگێڕی پەیوەستە.