افغان منطقه‌لرینده زراعت و دائمی یئرلشمه‌لر ۶٬۰۰۰ ایلدن چوخ اؤنجه پدیدار اولدو. برونز چاغیندا شمالدا شهری مدنیت گلیشدی؛ تپه فولول تقریباً میلاددان اؤنجه ۲٬۲۰۰-جی ایله تاریخ‌لندیریلیر. لاجورد و باشقا خام ماده‌لر تجارت یوللاری ایله قونشو منطقه‌لره آپاریلیر‌دی. باختر و BMAC زمینه‌لری اولقا گلیشمه‌نین بیر نەچه مرکزی اولدوغونو گؤستریر. قدیم دوردا افغان منطقه‌لری آخمَنی‌لرین نفوذ دایره‌سینه، اسکندرین تقریباً میلاددان اؤنجه ۳۲۸-جی ایلده‌کی یورشوندان سونرا یارانان حاکمیتلره، سلوکی‌لر دنیاسینا و یونان-باختر پادشاهلیغینا daxil اولدو. موریا، هند-یونان، سکایی و پارتی حاکمیتلری، هابله میلادی ۱-۳-جو عصرلرده کوشان امپراتورلوغو باختر، گندهارا، کابل و هلمند منطقه‌سینی باغلادی. بودیسم، زرتشتیلیک و باشقا اینانچلار تاریخی منبعلرده ثبت اولونوب. ۷-جی عصره باشلایان عرب فتوحاتینا گؤره اسلامی حاکمیتلر یاران‌دی. اسلاملاشما بیر نەچه عصر بویو گئتدی و منطقه‌لره گؤره فرقلی اولدو. سامانی‌لر، غزنوی‌لر و غوری‌لر غزنی، هرات، بلخ و کابل کیمی مرکزleri شکللندیردی. سلجوق، خوارزمشاه، مغول و تیموری حاکملری سونرالی سیاسی و فرهنگی باغلانت‌لاری دَییشدیردی. ۱۳-جو عصر مغول یوروشو و هراتین تیموری مرکز اولماسی گؤستریر کی، منطقهوی قدرت محوره‌لری چوخ زامان بو گونکۆ دولت سرحدلریندن کِناره اوزانیر‌دی. یئنی عصرین باشلاریندا مغول، صفوی و اوزبک حاکملری افغان منطقه‌لری اوچون رقابت ائدیردی. میر ویس هوتکین قیامی ۱۷۰۹-دان ۱۷۳۸-هجه وار اولان هوتک خاندانینی یاراتدی. احمدشاه درانی ۱۷۴۷-دن ۱۷۷۲-هجه حاکم اولدو و بو گونکۆ افغانستاندان چوخ اوزاقا اوزانان امپراتورلوغو قوردو. بو دوره مدرن ملی دولتین خطی شکلده یارانماسی کیمی آسانجا تفسیر ائتمک اولماز. مدرن دولتین یارانماسی مرکزیله‌شمه، سرحد سیاستی و زوراکیلیقلا بیرلیکده گئتدی. اوچ انگلیس-افغان جنگی ۱۸۳۹-۱۸۴۲، ۱۸۷۸-۱۸۸۰ و ۱۹۱۹-جو ایللرده باش وئردی. عبدالرحمان خان ۱۸۸۰-۱۹۰۱-جی ایللرده حاکم اولدو و سرحدلر یئنی‌دن تعیین اولونارکن مرکزی حاکمیتی گوج‌لندیردی. ۱۸۹۳-جو ایل دوراند خطی مورد بحثدیر. امان‌الله خان ۱۹۱۹-دا استقلال قازاندی و اصلاحات باشلادی. پادشاهلیق ۱۹۷۳-هجه داوام ائتدی؛ داوودون جمهوری ۱۹۷۸-جی ایل ثور انقلابینا قدر sürdü. یئنی تاریخ PDPA و دموکراتیک جمهوری حاکمیتی، ۱۹۷۹-دا باشلایان شوروی müdaxiləsini، ۱۹۸۹-دا شوروی قوشونلارینین چیخماسی، مجاهدینله çatışmanı، ۱۹۹۲-ده نجیب‌الله حکومتی‌نین سقوطونو و ۱۹۹۰-جی ایللرین داخلی جنگینی اؤزونه آلیر. طالبان ۱۹۹۶-جی ایل سپتامبر‌دا کابولو آلدی و ۲۰۰۱-هجه حاکم اولدو. ABŞ رهبرینده‌کی عسکری عملیات ۷ اکتبر ۲۰۰۱-ده باشلادیقدان سونرا کابل ۱۳ نوامبر‌دا سقوط ائتدی. بن انتقال ترتیبی ۲۰۰۴-جو ایل اساسی قانون‌لا اسلامی جمهوریه یول آچدی؛ بو جمهوری ۲۰۲۱-هجه دوام ائتدی. ۱۵ آوگوست ۲۰۲۱-ده حکومت سقوط ائتدی و طالبان کابولو آلدی. اونلار قıسا زاماندا بوتون اؤلکه‌یه ناظر اولدو و او زاماندان دِفاکتو حاکمیت ائدیرلر. سیلا‌حلی مخالفات، ISIL-KP، آوارالیق، غیرنظامیلره زیان، آرشیو‌لارین ایتیریلمه‌سی، قادین و قیزلارین حقوق‌لاری‌نا محدودیت، اقتصادی و انسانی نتیجه‌لر حال‌حاضرقی تاریخی گلیشمه‌نین پارچاسیدیر. ۱۹۷۸-دن ۲۰۲۱-هجه دوره‌نین سوغوق جنگی، وکالتی جنگ، انقلاب، داخلی جنگ یا دولت-جامعه çatışması کیمی تفسیر ائدیلمهسی فرقلی دَیَرله‌ندیریلیر. افغانستاندا تاریخی تحقیق فارسی و دری، پشتو، عربی، ترکی، یونان و چین منبعلری‌ندن، هابله استعماری و بینالمللی آرشیولاردان ایستیفاده ائدیر. سالنامه‌لر، سندلر، سکّه‌لر، آرخئولوژی، معماری و شفاهی تاریخ بیر-بیرینی tamamlayır. هر منبعین منشأیی، تاریخ‌لندیریلمه‌سی، ترجومه‌سی، باخیش زاویهسی و ممکن سیاسی منفعتلری بررسی اولونمالیدیر. کابل پوهنتونون افغانستان مرکز آرشیوی (ACKU) و افغانستان ملی آرشیولاری (National Archives of Afghanistan) مهم مراجعه منبع‌لریدیر؛ بیرینجی‌نین دیجیتال کاتالوغو دا دسترسی آسانلاشدیره بیلر. آرشیو و تاریخی مکانلر موسسه، حکومت، ولایت، امنیت وضعیت، دیل، جنسیت و تحقیق پروژه‌سینه باغلیدیر. یازیلی ایجازه لازیم اولا بیلر؛ اؤلکه بویو یئنی‌لشدیریلمیش واحد اوْچرت یا مهلت یوخدور. منبع و شئلرین قورونماسی، شفاهی تاریخ اوچون رضایت، قانونوَن‌سوز قازینتی، چیخاریش و صادراتا قارشی قایدالارا əməl اولونمالیدیر. کابل، قندهار، هرات، بلخ یا مزار، بامیان، ننگرهار، بدخشان، هلمند و غورون هر بیرینین اؤز تاریخی مسیرleri وار. بامیان بودیست و اسلامی تاریخی طبقه‌لری باغلاییر؛ طالبانین ۲۰۰۱-ده ایکی بودا مجسمه‌سینی ویرماسی هم یئنی تاریخ حادثه‌سی، هم بینالمللی مدنی میراثین قورونماسی نمونه‌سیدیر. تاریخی ادعالر منطقهوی گلیشمه، سیاسی حاکمیت، یاشایان عنعنه‌لر و هنر-یادگار قورونماسی آراسیندا فرق قویاراق بیان اولونمالیدیر.
افغانستاندا تاریخ
افغانستاندا تاریخ اولجا یئرلشمەلردن بو گونکۆ دوره‌ک اوزانیب. تجارت یوللاری، دَییشَن حاکملر و منطقهوی تحولات بو اؤلکه‌نی شکللندیریب. منبعلر و یوْموملار زامان، منطقه و سیاست زمینه‌سینده دَیَرله‌ندیریلمه‌لیدیر.
Tip
افغانستانلا باغلی هر تاریخی ادعانی زامان، منطقه و سیاسی زمینه‌سینده دَیَرله‌ندیرین؛ تک ملی زمانی خط فرض ائتمه‌یین. مورد بحث‌لی تفسیرلری قبول ائتمه‌دن اؤنجه بیر نەچه منبع نوعونو و ترجومه‌نی قارشیلاشدیرین. آرشیو یا میدانی تحقیق‌ا باشلامازدان اؤنجه دسترسی، ایجازه‌لر، امنیت و تاریخی شئلرین قورونماسی‌نی آیدینلاشدیرین.