Хонаводаҳо ва хешовандон маъмулан кӯдакон, занони ҳомила ё ширдеҳ, хешовандони калонсол ва бемор ё маъюбро нигоҳубин мекунанд. Хешовандон инчунин метавонанд баъди кӯчбандӣ, муҳоҷират, боздошт ё марг дар манзил, ғизо, нақлиёт, дастрасӣ ба мактаб, тандурустӣ ва ҳифз кумак кунанд. Калонсолони ҷомеа, Малик, Вакили гузар, Арбоб, аъзои шӯро ё ҷирга ва пешвоёни динӣ аксаран дар ҳалли баҳсҳои оилавӣ кумак мекунанд, аммо салоҳияти онҳо гуногун аст ва дар ҳолатҳои зӯроварӣ на ҳамеша ҳифзи бехатар медиҳанд. Далели мавҷудияти хадамоти ҳамаҷонибаи умумимиллии давлатӣ барои дастгирии оила ва нигоҳубин дар Афғонистон вуҷуд надорад. Ниҳодҳои давлатӣ, судҳо, роҳҳои кумаки ҳуқуқӣ, муассисаҳои тиббӣ ва барномаҳои башардӯстона ниёзҳои гуногунро фаро мегиранд; дастрасӣ аз вилоят, амният, маблағгузорӣ, мувофиқат, ҳуҷҷатҳо ва амалияи маҳаллӣ вобаста аст. Дастгирӣ метавонад пул, ғизо, тандурустӣ, ғизогирӣ, обу санитария, идоракунии парвандаи ҳифзи кӯдак, дастгирии равониву иҷтимоӣ, кумак дар ҳуҷҷатҳои шаҳрвандӣ ва ҷустуҷӯи аъзои оиларо дар бар гирад. Ин барномаҳо ҳуқуқи умумиро ба вуҷуд намеоранд ва дастрасии онҳо метавонад зуд тағйир ёбад. Ҳуҷҷатҳои ҳувият ва сабти ҳолати шаҳрвандӣ метавонанд ба насаб, парасторӣ, мерос, сафар ва дастрасӣ ба хизматрасонӣ таъсир расонанд. Тазкира ҳуҷҷати миллии ҳувият аст. Шаҳодатномаи таваллуд метавонад тавассути муассисаҳои тиббӣ ё роҳҳои бақайдгирӣ дода шавад; таваллуд дар хона метавонад тасдиқи намояндагони маҳаллиро талаб кунад. Умуман, барои шаҳодатномаи таваллуд бояд пеш аз панҷсолагии кӯдак муроҷиат кард. Шаҳодатномаҳои ақди никоҳ ва марг низ метавонанд барои сафар, идораи мерос, гузаронидани моликият, бонкдорӣ, суғурта, нафақа ва кумакҳои давлатӣ далел бошанд. Набудани ҳуҷҷат, шоҳиди дастнорас, масофа, хароҷоти нақлиёт ва муроҷиатҳои такрорӣ метавонанд расмиёти расмиро душвор созанд. Издивоҷ метавонад никоҳ, маҳр, валӣ, иштироки оила ва дар баъзе минтақаҳо бисёрзаниро дар бар гирад. Издивоҷи сабтнашуда хатари исботро ба бор меорад, аз ҷумла баҳсҳо оид ба насаб, парасторӣ, мерос, сафар ва кумакпулӣ. Издивоҷи кӯдакон, издивоҷи маҷбурӣ, фишори нархи арӯс ё маҳрия ва баад бо вуҷуди маҳдудиятҳои расмӣ ва барномавӣ дар бораи издивоҷи кӯдакон хатарҳои ҷиддӣ боқӣ мемонанд. Ташкили оила ва зиндагии оилавӣ метавонанд аз зӯроварии хонаводагӣ, маҳрумияти иқтисодӣ ё меросӣ, таҳдиди парасторӣ, меҳнати кӯдакон, харидуфурӯши одамон, беэътиноӣ ва ҷудоӣ низ таъсир гиранд. Ҷудоии оила метавонад талоқ, хулъ ё ҷудоии судиро дар бар гирад. Қоидаҳои амалкунандаи воқеӣ ба мардон роҳи талоқи яктарафаро медиҳанд, вале ҷудоии судии бо ташаббуси зан маҳдудтар аст; талабот дар бораи маҳр, таъминот, парасторӣ, исботи издивоҷ, мақом ва мерос аз парванда, суд, вилоят ва чаҳорчӯбаи ҳуқуқӣ ё динӣ вобастаанд. Вазорати адлия, Раёсати умумии Ҳуқуқ, судҳо, хадамоти кумаки ҳуқуқӣ, ниҳодҳои СММ ва созмонҳои махсус метавонанд кумак расонанд, аммо дастрасии амалӣ ва қобилияти иҷро фарқ мекунад. Занон ва духтарон метавонанд бо монеаҳои иловагии ҳаракат, интизории сарпарасти мард ё маҳрам, тамос бо кормандони зан, дастрасӣ ба тандурустӣ, саводнокӣ, хароҷот ва амният рӯ ба рӯ шаванд. Наҷотёфтаи зӯровариро набояд худкор ба миёнаравии оилавӣ равона кард, зеро миёнаравӣ метавонад хатарро зиёд кунад. Ирҷои ҳифз, тандурустӣ, паноҳгоҳ, ҳуқуқ ва дастгирии равониву иҷтимоии махфӣ ва ба наҷотёфта нигаронидашуда, агар дастрас бошад, бехатартар аст. Ҳангоми хатари фаврӣ ба канали мувофиқи маҳаллии ҳифз ё тандурустӣ муроҷиат карда, парвандаро инфиродӣ арзёбӣ кардан лозим аст.
Оила дар Афғонистон
Муносибатҳои оилавӣ дар Афғонистон қисми зиёди нигоҳубини ҳаррӯза, ҳифз, дастгирии молиявӣ ва ҳалли низоъҳоро ташкил медиҳанд. Хешовандони дуртар, калонсолони ҷомеа, ходимони динӣ, судҳо, идораҳои давлатӣ ва созмонҳои башардӯстона метавонанд нақшҳои гуногун дошта бошанд. Хизматрасониҳои расмии оилавӣ парокандаанд, дар ҳоле ки камбизоатӣ, кӯчбандӣ, низоъ, беморӣ, маъюбӣ ва қоидаҳои маҳдудкунандаи ҷинсӣ метавонанд вобастагӣ ва бори нигоҳубинро зиёд кунанд.
Tip
Дастгирии оиларо дар Афғонистон шабакаи вобаста ба ҳар як парванда ҳисоб кунед, на як хадамоти ягонаи давлатӣ. Аз амнияти фаврӣ ва нигоҳубини зарурӣ оғоз карда, баъдан ҳуҷҷатҳои ҳувият ва оилавиро таъмин кунед, ки дастрасӣ ба суд, сафар, мерос, парасторӣ ва кумакро муайян мекунанд.