ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ

ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਪਰਾਧ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੁੱਟ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਚੋਰੀ ਆਮ ਹਨ। ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਅਗਵਾ, ਜਬਰੀ ਵਸੂਲੀ, ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਗਵਾ ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਫ਼ੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੁਝੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ, ਬੈਂਕਾਂ ਜਾਂ ATM ਕੋਲ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ, ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਮੀਡੀਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ। ਕੈਦ ਲੰਮੀ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਾਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 119 ਪੁਲਿਸ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਸ਼ੱਕੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਪਰ ਕਵਰੇਜ, ਜਵਾਬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੰਪਰਕ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ, ਅਪਰਾਧ-ਵਿਰੋਧੀ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪੁਲਿਸ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ; ਗੁਪਤਤਾ, ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਾਰੰਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਿਤ ਹਿੰਸਾ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਜਬਰੀ ਜਾਂ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਅਖੌਤੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਵਿਵਾਦ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸੀਮਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਜਿਰਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਰਾ ਹੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਰਸਤਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਮਲੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਭਾਈਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ, ਅਸਥਾਈ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਕੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੋਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ, ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹੁੰਚ ਸੂਬੇ, ਸਟਾਫ਼, ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਚਲਾ ਰਹੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ, ਬਾਲ ਵਿਆਹ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਤਸਕਰੀ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਭਰਤੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਸਾਥੀ ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। UNICEF ਅਨੁਸਾਰ 2025 ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 17 ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪੰਜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ 58 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਠੱਗੀ, ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਿਸਪਾਂਸ ਟੀਮ ਮੁੱਢਲਾ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਜਨਤਕ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰੱਥਾ ਜਾਂ ਦਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਬਚਾਅ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ, ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਰੁਟੀਨ ਬਦਲੋ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਰੱਖੋ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ, ਵੱਡੇ ਇਕੱਠਾਂ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੌਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਜਾਂ ATM ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕੌਮੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਸਰਕਾਰੀ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਦਰ ਨਹੀਂ ਮਾਪਦੇ। 2025 ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਫ਼ੀਮ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 20 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟੀ। 2021 ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 2024 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਮੈਥਐਮਫੈਟਾਮੀਨ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਇਹ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।