۲۰۰۴-جو ایلین اساس قانونونو تعلیق ائدیلیب. اؤنجه‌کی قانونلار رسمی اولاراق تامامیلە لغو ائدیلمەسه ده، اونلارین عملی گوجو و تفسیرى آیدین دئییل. دِفاکتو عدلیه ناظیرلیغی ۲۰۲۶-جی ایل آوریلدا بیلدیریب کی، ۲۰۲۱-جی ایلدن باری ۱۷ قانون، ۷۲ فرمان، ۶۱ امر، ۱۱ راهنمای، ۶ پروsedur و ۲ سیاست سندی اولماقلا جمعی ۱۷۵ تقنینی سند نشر ائدیب. قرارداد، بورج، قرض، کرایه، املک و عایله مسئله‌لری ایله باغلی شخصلر حقوقی ادعا ادارهسینه (Huquq) یا عدلیه ادارهسینه یازیلی درخواست وئرە بیلرلر. Huquq اولجا باریشیق یاراتماغا چالیشیر، سندلری توپلاییر و حل اولونمامیش ایشلری صلاحیتلی محکمهیه گؤندریر. رسمی محکمه سیستمینه بیرینجی درجه محکمه‌لری، استیناف محکمه‌لری و عالی محکمه داخیلدیر؛ قاضی‌لره دینی حقوق عالملری (مفتی‌لر) مشورت وئریر. محاکمه، دلیل‌لرین قییمتلندیریلمه‌سی، استیناف و قرارلارین اجراسی یئرلره گؤره فرقلی‌دیر و گئجیکمه‌لر عادی‌دیر. تورپاق ایشلرینده محکمه سندلری، وئرگی و کاداستر قیدلری و Arazi تورپاق آرشیولری رسمی دلیل ساییلیر؛ عرفی سندلر، یئرلی معلومات، دینی و اجتماعی تصدیقلر ده ایستیفاده اولونور. اؤلکه اوزره ائتمینلی تورپاق ثبت سیستمى یا واهد کاداستر سندلشدیریلمه‌ییب؛ بو سببدن املک مناقیشهلری چوخ یارانیر. کئچمیش عایله محکمه‌لری مدنی محکمه‌لره قوشولوب. ۲۰۲۱-جی ایل فرمانی، اؤرنک اولاراق، قادینلارین نیکاحا رضایتینی و میراث حق‌لرینی تانیر، آمّا تطبیق منطقه‌لر اوزره چوخ فرقلی‌دیر. ۱۴ مئی ۲۰۲۶-دا نشر ائدیلمیش ۱۸ نومرهلی فرمان زوج‌لرین محکمه یولو ایله آیریلماسینی ۳۱ مادهده تنظیم ائدیر. مردلر تکطرفلی طلاق وئرە بیلرلر؛ قادینلارین محکمه یولو ایله آیریلماق ایمکانلاری داها محدوددور. میراث و املکین قادینلارین آدینا ثبت ائدیلمه‌سینده عملی مشکل‌لر سندلشدیریلیب؛ UNAMA ۲۰۲۵-جی ایل آوریل ایله یون آراسیندا مِهر ایله باغلی ۲۶۰۲ مسئله ثبت ائدیب. قبیله یا اجتماعی شورا‌لار (Jirga)، مشورتی شورا‌لار (Shura)، آغ‌ساققال شورا‌لاری، دینی عالملر (Ulema) و عایله واسطه‌چیلیغی مناقیشهلری چوخ واخت داها سویوق و آز خرجلە حل ائدیر، آمّا طرفسیزلیک، سندلشمه، استیناف و رسمی اجرا اوچون واهد تضمین وئرمیر. ۱۸۸ نومرهسی ایله حقوقی مشورت اوچاسیزدیر؛ درخواست و مالی وضعیت ارزیابیسیندن سونرا دولت حقوقی یاردیمی دا اوچاسیز اولمالیدیر. حرکت آزادلیغینا محدودیت، مرد همراهی شرطی، نمایندگی‌یه و دلیل توپلاماغا محدود دسترس قادینلارا خاصاً مشکل یارادا بیلر؛ رسمی سیستم‌ده قادین قاضی و وکیللر ایش‌له‌یە بیلمیر. محکمه‌لر اوچون واهد رسوم و ائتمینلی پروسس مدت‌لری سندلشدیریلمه‌ییب. عدلیه ناظیرلیغی مدنی، تجاری و عایله ایشلرینده نهایی قرارلارین ۲۰ گونده اجرا ائدیلدیگینی بیلدیریر، آمّا عملی فرق‌لره گؤره بو مدت هر ایش اوچون تضمین دئییل.
افغانستاندا مدنی حقوق
افغانستاندا مدنی حقوق انسانلار و تشکیلات آراسیندا خصوصی حقوقی رابطه‌لری تنظیم ائدیر. شخصلر، قراردادلار، املک، عایله، میراث، مسئولیت، محکمه ایشلری و قرارلارین اجراسی بو ساحه‌یه داخیلدیر. سیستم پارچالیدیر: ۱۹۷۷-جی ایل مدنی قانونوندان و اؤنجه‌کی مدنی محاکمه پروسسوال قانونوندان مرجع کیمی ایستیفاده اولونور، آمّا بیرلشمیش ملت‌لرین گزارشلارینا گؤره، بو قانونلار اؤلکه اوزره دِفاکتو ائتمینلی شکلینده تطبیق اولونمور. شریعت اساسلی قایدالار، فرمانلار و قیسمن نشر اولونمامیش یا سؤزلو گوستریشلر ده عملیاتی شکللندیرر.
Tip
افغانستاندا مدنی حقوق ایشینی اؤلکه اوزره واهد پروsedur کیمی حساب ائتمەیین. اؤنجه بوتون سندلری جمع ائدین، سونرا مقصدینیزه گؤره Huquq، عدلیه اداره‌سی، محکمه یا یئرلی باریشیق یوللارین‌دان هانسی‌نین اویغون اولدوغونو مۆعیّن ائدین. رسمی اجرا، استیناف یا املک حق‌قینین ائتمینلی دلیلینی ایسته‌ییرسینیزه، تکه‌جه غیررسمی توافق معمولاً کافی دئییل.