فعالیت هنری در افغانستان شکل‌های بسیار متفاوتی دارد. زیرساخت رسمی شامل وزارت اطلاعات و فرهنگ و معینیت فرهنگ و هنر، نگارستان ملی ملینگارستان، موزیم ملی افغانستان، مرکز آموزش هنر غلاممحمد میمنگی، دانشکده هنرهای زیبا در دانشگاه کابل و برنامههای معماری در دانشگاه کابل و دانشگاه پلی‌تخنیک کابل است. آکادمیها، نگارخانهها، کارگاههای اجتماعی، شاگردی در خانه و شبکههای آنلاین یا تبعیدی نیز این امکانات را تکمیل میکنند. نظام سراسری ثبت هنرمندان، نمایندگی حرفه‌ای مستقل، تمویل دولتی یا ساختار دسترسی عمومی جامع مستند نشده است. در هنرهای تجسمی، فعالیت‌های مستند شامل نقاشی، نگارگری، خوشنویسی، مجسمهسازی، طراحی و خیاطی است. در سال ۲۰۲۵، مرکز میمنگی از بیش از ۷۰۰ هنرجوی ثبت‌نام‌شده و ۱۴۸ فارغ‌التحصیل، و نیز دورههای رایگان خبر داد؛ پذیرش فعلی و دسترسی واقعی باید هر بار از خود نهاد بررسی شود. نگارستان ملی فعال بود و در نمایشگاهی درباره همکاری ایران و افغانستان در سال ۲۰۲۵ شرکت کرد. نمایشگاه هنر و عکاسی در کابل از ۲۴ فبروری تا ۲ مارچ ۲۰۲۵ برگزار شد و ارائه آثار با الزامات قابل اجرا تطبیق داده شد. زنان و دختران با موانع دسترسی بسیار بالاتری در آموزش، رفتوآمد، اشتغال، حضور عمومی و مشارکت مختلط روبه‌رو هستند. موسیقی سنتی ریشه‌دار است و رباب و هنر ساخت آن را در بر می‌گیرد. یونسکو در سال ۲۰۲۴ ساخت و نواختن رباب را به فهرست نماینده میراث فرهنگی ناملموس بشریت افزود. با این حال، موسیقی عمومی و اجراهای موسیقی از سال ۲۰۲۱ به‌شدت محدود شده‌اند؛ یوناما اجرای ممنوعیت موسیقی در فضاهای رسانه‌ای را گزارش کرده است. سازها ممکن است ضبط شوند و اجراها میتوانند به بازداشت یا مجازات‌های دیگر بینجامند. انستیتوت ملی موسیقی افغانستان پس از انتقال به پرتگال در تبعید فعالیت میکند؛ بنابراین، برنامههای آموزشی و اجرایی آن خدمات محلی در افغانستان نیستند. شعر و نثر به زبان‌های دری و پشتو، سنت‌های شفاهی، کتابخانه‌ها و نشریات از شکل‌های اصلی بیان ادبی‌اند. برای انتشار، بخش نشریات و کتابخانه‌های عمومی وزارت فرهنگ از مراجع تماس مرتبط هستند. محتوا باید با الزامات قابل اجرا در چارچوب شریعت و فرهنگ اسلامی سازگار باشد؛ تأییدها، خودسانسوری و تفسیر محلی میتوانند دسترسی را تعیین کنند. قاعده‌ای درباره شعر که در سال ۲۰۲۵ گزارش شده است، پیش از هر کاربرد عملی باید با متن رسمی روز بررسی شود. نویسندگان و شاعران زن علاوه بر این، از محدودیتهای آموزش، رفتوآمد و مشارکت تأثیر می‌پذیرند. در حال حاضر، فعالیت منظم سراسری در فیلم و هنرهای اجرایی بهطور قابل اعتماد مستند نشده است. دستورالعمل یازده‌ماده‌ای منتشرشده در سال ۲۰۲۱، از جمله برای ممنوع‌کردن موسیقی و فیلم‌هایی که زنان در آن حضور دارند و الزام بررسی قبلی محتوا در نظر گرفته شده است. تئاتر، بازیگری و آواز نیز با محدودیتهای مشابه روبه‌رو هستند؛ گزارشگر ویژه سازمان ملل در سال ۲۰۲۳ بازداشت یک کارگردان تئاتر در هرات و آزادی او پس از ۴۵ روز را مستند کرد. از این رو، تولید مستقل فیلم، نمایش عمومی و فعالیت آزاد صحنه‌ای با خطرهای حقوقی، سازمانی و شخصی قابل توجه همراه است. معماری زمانی در حوزه هنر قرار می‌گیرد که طراحی و کار هنری محور باشد. مقررات عمومی ساختمان و تأییدیه‌های فنی، اما، در حوزه مسئولیت‌های دیگری قرار دارند. امکان تحصیل در بخش معماری دانشگاه کابل و دانشگاه پلی‌تخنیک کابل وجود دارد، اما اطلاعات مربوط به هزینه، پذیرش، دسترسی حرفه‌ای، جوازدهی و دسترسی منطقه‌ای بهطور منظم منتشر نمی‌شود. طراحی، کار با قالین و ابریشم، خیاطی، صنایع دستی و تولید سنتی به شکل رسمی، خصوصی یا غیررسمی آموزش داده می‌شوند؛ شرایط فروش و صادرات بر اساس محل و بازار فرق میکند. یونسکو، از جمله، ابریشم‌بافی و نگارگری بهزاد را به‌عنوان بیان‌های فرهنگی ثبت کرده است. قانون حق مؤلف مصوب ۲۰۰۸ عکاسی را به‌عنوان اثر مورد حمایت می‌شناسد. هم‌زمان، عکاسی یا فیلم‌برداری از موجودات زنده و نمایش عمومی تصاویر ممکن است بر اساس الزامات اخلاقی و کنترول محتوا محدود شود یا به شکل‌های متفاوت اجرا گردد. بنابراین، حریم خصوصی، امنیت و خطر ضبط وسایل باید در کنار حق مؤلف در نظر گرفته شوند. نظام سراسری شناخته‌شده برای آموزش عمومی، نهاد تمویل، ساختار بازار یا نهاد هنر دیجیتال بهطور قابل اعتماد مستند نشده است؛ کار خصوصی، از راه دور یا در تبعید، اگر دسترسی و امنیت اجازه دهد، می‌تواند جایگزینی عملی باشد. موزیم ملی افغانستان اشیای فرهنگی را گردآوری، ثبت، نگهداری و نمایش میدهد. موزیم‌های ولایتی، موزیم سیار و واحدهای مرمت، عکاسی، موزیم‌شناسی و مردم‌نگاری این کار را تکمیل میکنند و برنامههای یونسکو و سازمان ملل از حفاظت میراث پشتیبانی میکنند. میراث فرهنگی ناملموس مستند افغانستان، از جمله، نگارگری بهزاد در سال ۲۰۲۵ و رباب در سال ۲۰۲۴ را در بر می‌گیرد. اطلاعات تاریخی فقط برای توضیح حفاظت و معرفی است و جای ارزیابی روز دسترسی و شرایط امنیتی را نمی‌گیرد. قانون حق مؤلف کتاب‌ها، شعرها، موسیقی، آثار دیداریشنیداری، نقاشی، طراحی، مجسمهسازی، عکاسی، صنایع دستی، هنر صنعتی، فولکلور و برنامههای کمپیوتر را نام می‌برد. این قانون حقوق اقتصادی و معنوی را فراهم میکند و ثبت اثر در وزارت فرهنگ را مجاز می‌داند. با این حال، قانون پیش از اداره بالفعل کنونی تصویب شده است؛ بنابراین نمی‌توان ثبت فعلی و اجرای عملی آن را با اطمینان مفروض دانست. قانون امر به معروف و نهی از منکر مصوب ۲۱ آگست ۲۰۲۴، از جمله، نشریات و محتوای رسانه‌ای را که بنا بر تفسیر رسمی با شریعت مخالفت کند، به مسلمانان توهین کند یا تصویر موجودات زنده داشته باشد، ممنوع میکند. گزارش شده است که کمیته‌هایی در ۲۸ ولایت از ۳۴ ولایت و حدود ۳٬۳۰۰ محتسب مسئول اجرا هستند؛ بسته به تفسیر، تخلف ممکن است تا سه ماه حبس، آسیب به اموال یا مجازات‌های دیگر در پی داشته باشد. اجرا در مناطق مختلف فرق میکند، اما خطر برای محتوای بدون مجوز یا ممنوع همچنان بالاست. تعرفه سراسری قابل اعتماد یا زمان رسیدگی یکسان برای تحصیل، نمایشگاه، تمویل، ثبت حق مؤلف یا دسترسی به موزیم منتشر نشده است. هزینههای خصوصی به نهاد، مواد، محل و دامنه کار بستگی دارند؛ نمایشگاهها بر اساس برنامه هر رویداد برگزار می‌شوند. برنامه‌هایی برای زنان، گروه‌های بسته، آموزش در خانه، هنرهای تجسمی سازگار، صنایع دستی سنتی، کار دیجیتال از راه دور و نهادهای هنری افغانستان در تبعید ممکن است از نظر عملی قابل استفاده باشند، اما در دسترس بودن آن‌ها به معنای ایمنی حقوقی نیست. این اطلاعات وضعیت تا ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ را بازتاب میدهد و باید به دلیل احتمال تغییر الزامات، مستقیماً از نهاد مسئول یا در محل دوباره بررسی شود.
هنر در افغانستان
هنر در افغانستان شامل هنرهای تجسمی، موسیقی، ادبیات، فیلم، تئاتر، معماری، طراحی، عکاسی، شکل‌های دیجیتال و حفاظت از میراث فرهنگی است. این زیست‌بوم نهادهای دولتی، دانشگاه‌ها، کارگاههای خصوصی، انتقال غیررسمی دانش و شبکههای تبعیدی را به هم پیوند میدهد، اما دسترسی به آن بر اساس منطقه و جنسیت یکسان نیست. موسیقی عمومی، تصویرسازی موجودات زنده، نشریات و اجراها با خطرهای جدی مربوط به محتوا و امنیت روبه‌رو هستند.
Tip
فعالیت هنری در افغانستان را کاری وابسته به محل، نهاد و وضعیت امنیتی بدانید و بر دسترسی یکسان در سراسر کشور حساب نکنید. نهادهای رسمی و کارگاههای خصوصی ممکن است راه‌هایی برای آموزش، نمایشگاه و حفاظت فراهم کنند؛ فعالیت عمومی در موسیقی، فیلم، تئاتر و عکاسی می‌تواند خطرهای شخصی و حقوقی قابل توجهی داشته باشد. پیش از هر اقدام، دسترسی، الزامات محتوا، هزینهها و شرایط امنیتی روز را مستقیماً روشن کنید.