افغانستان وچ پیشہ ورانہ تربیت

رسمی پیشہ ورانہ تعلیم دی عملی ہم آہنگی تے ضابطہ تکنیکی تے پیشہ ورانہ تعلیم تے تربیت اتھارٹی (TVET-A) کریندی اے۔ ایندے وچ چار قسماں دے سرکاری سکول تے ادارے شامل ہِن: جماعت 1 توں 12 تک خاص شکل، جماعت 13 تے 14 لئی دو سالہ پروگرام، جماعت 10 توں 12 لئی تین سالہ پروگرام، تے جماعت 10 توں 14 لئی پنج سالہ پروگرام۔ انتظامیہ سارے 34 صوبیاں وچ کم کریندی اے؛ تاریخی طور تے 231 ضلعیاں تک رسائی ہئی۔ عام شعبیاں وچ کمپیوٹر ٹیکنالوجی، بجلی دا کم، تعمیرات، انجن مرمت، میکانی تے دھاتی کم، حسابات، تجارت، درزی کم تے زرعی پیشے شامل ہِن۔ رسمی اداریاں وچ ورکشاپ تے تجربہ گاہاں موجود ہِن، پر آلات تے محنت منڈی نال رابطہ علاقے مطابق بدلدا اے۔ 2024 وچ 357 سرکاری TVET ادارے ہن تے کسے نجی TVET ادارے دا ریکارڈ نئیں ہا۔ انہاں وچ 65,891 سکھن والے ہن، جِنہاں وچ 65,175 مرد تے 716 عورتاں ہن؛ 12,012 مرد فارغ التحصیل ہن تے اعداد وچ کوئی عورت فارغ التحصیل درج کائنی۔ تدریسی عملے وچ 2,645 مرد تے 467 عورتاں ہن؛ فی استاد لگ بھگ 21 سکھن والے ہن۔ 2019 دے مقابلے عورتاں دی شرکت ڈاہڈی گھٹی اے۔ بنیادی تعلیم توں بعد پابندیاں تے روزگار دے محدود موقعے کڑیاں تے عورتاں لئی رسائی مشکل کریندے ہِن۔ چنے ہوئے صوبیاں وچ این جی او تے UNICEF دے کڑیاں تے عورتاں لئی کورس ہن، اکثر برادری یا محفوظ تعلیمی تھاواں وچ، پر ملک گیر دستیاب کائنی۔ غیر رسمی فراہمی عام طور تے 3 توں 12 مہینے دے مختصر کورساں تے مشتمل اے۔ محنت تے سماجی امور وزارت (MOLSA) عملی طور تے انہاں کورساں دا وڈا حصہ منظم کریندی اے؛ دستیاب مگر پوری طرح ہم آہنگ نہ ہوئے اعداد مطابق 2023 وچ 83,402 لوکاں نے حصہ لیا، 2019 دے 13,319 دے مقابلے۔ 2023/24 لئی 74,738 MOLSA تربیتاں رپورٹ ہِن، جِنہاں وچ پلِ چرخی پیشہ ورانہ تربیتی مرکز دے 514 سابقہ منشیات ورتݨ والے شامل ہن۔ TVET-A نے اضافی طور تے 8,150 تربیتاں تے 100 کاروبار شروع کرݨ دے کورس رپورٹ کیتے۔ عام موضوعاں وچ درزی کم، قالین بُݨائی، اُون کاتݨ، موبائل فون تے برقی سامان دی مرمت، کار تے موٹر سائیکل دی دیکھ بھال، مرغیاں پالݨ، پھل تے سبزی دی تیاری، شہد مکھیاں پالݨ، بڑھئی کم، کمپیوٹر تربیت تے پلمبنگ شامل ہِن۔ عملی ہنر نال نال ایہ کورس اکثر روزی کماؤݨ، چھوٹا کاروبار چلاؤݨ یا عام زندگی دے ہنر ودھاؤݨ دی بنیادی تیاری وی دیندے ہِن۔ غیر رسمی سکھلائی خاص طور تے ورکشاپ، بازار یا نجی کاروبار وچ استاد شاگردی (Ostad-Shagerdi) راہیں تھیندی اے۔ استاد روزمرہ کم دوران سیدھے عملی ہنر سکھاندا اے۔ مدت، معاوضہ، امتحان، نصاب، سرٹیفکیٹ، اوقاتِ کار، حفاظت تے شکایت دا طریقہ یکساں طور تے ضابطے وچ نئیں۔ روزمرہ زندگی لئی ایندی اہمیت وڈی اے، پر رسمی منظوری تے اگلے پروگرام تک ترقی محدود رہندی اے۔ رسمی پروگراماں وچ رجسٹریشن تے داخلے دا طریقہ اے؛ خاص شرطاں پروگرام تے ادارے مطابق ہوندیاں ہِن۔ 13ویں جماعت توں اگلے TVET درجیاں لئی TVET-A حکمت عملی منصوبہ سخت انتخابی معیار رکھدا اے۔ مختصر کورس اکثر نوجواناں، بے روزگار لوکاں، یتیماں، لوڑمند لوکاں تے ٻئے کمزور گروپاں نوں ہدف بݨیندے ہِن؛ انتخاب تے دستیابی مقامی یا منصوبہ جاتی بنیاد تے طے تھیندی اے۔ ملک گیر یکساں فیس شیڈول درج کائنی۔ سرکاری، این جی او تے ڈونر پروگرام اکثر رعایتی ہوندے ہِن؛ کجھ پروگرام گرانٹ، وظیفہ، اوزار دا مجموعہ، کاروبار شروع کرݨ دی مدد یا سامان دی مدد دیندے ہِن۔ فنڈ تے فراہمی منصوبے یا ڈونر دی حالت نال بدل سڳدی اے۔ رسمی پروگرام سرکاری دستاویز تے ختم تھیندے ہِن۔ پروگرام مطابق غیر رسمی کورس شرکت یا تکمیل سرٹیفکیٹ دیندے ہِن؛ کجھ MOLSA صوبائی پروگرام اضافی طور تے اوزار دا مجموعہ دین دا منصوبہ رکھدے ہِن۔ غیر رسمی سکھلائی لئی معیاری امتحان یا سرٹیفکیشن دا قابلِ بھروسا نظام کائنی۔ ایس لئی 1403 توں 1407 لئی TVET-A حکمت عملی منظوری، قابلیت جانچ، سرٹیفکیٹ تے مالکا‌ن تے حکام ولوں تسلیم تھیوݨ تے زور دیندی اے۔ نوجوان آبادی، غربت، بے روزگاری تے خود روزگاری دی اہمیت دے باعث پیشہ ورانہ ہنر دی منگ ودھ اے۔ نال ہی ناموزوں نصاب، مالکا‌ن نال کمزور رابطے تے فارغ التحصیل لوکاں لئی گھٹ نوکریاں کجھ پروگراماں دے فائدے محدود کریندیاں ہِن۔